سردار شهید محمدحسن نظرنژاد(بابا نظر)

زندگینامه سردار شهید محمدحسن نظرنژاد(بابا نظر)

 

ﻣﺤﻤ‪ﺪﺣﺴﻦ ﻧﻈﺮﻧﮋاد در ﺳﻮم ﺧﺮداد ﻣﺎه ﺳﺎل 1325 در ﻳﻜﻰ از روﺳﺘﺎﻫﺎى ﺷﻬﺮﺳﺘﺎن درﮔﺰ دﻳـﺪه ﺑـﻪ

 

‫ﺟﻬﺎن ﮔﺸﻮد.

 

‫ﭘﺪر ﺑﺰرﮔﺶ ﺟﺰو روﺣﺎﻧﻴﻮن دِه ﺑﻮد و ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ او در ﺧـﺎﻧﻮادهاى ﻣـﺬﻫﺒﻰ رﺷـﺪ ﻛـﺮد و از ﻫﻤـﺎن

 

‫ﻛﻮدﻛﻰ ﺑﺎ ﻣﺴﺎﺋﻞ دﻳﻨﻰ و ﻣﺬﻫﺒﻰ آﺷﻨﺎ ﺑﻮد.

 

‫دوران ﻛﻮدﻛﻰ را ﺑﺎﻛﺎر و ﺗﻼش در روﺳﺘﺎ ﭘﺸﺖ ﺳﺮ ﮔﺬاﺷﺖ. ﻫﻔﺪه ﺳﺎﻟﻪ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﺮاى ﻛـﺎر ﺑـﻪ ﻣـﺸﻬﺪ

 

‫رﻓﺖ و در ﻳﻚ ﻛﺎرﮔﺎه ﺑﺎﻓﻨﺪﮔﻰ ﻣﺸﻐﻮل ﺷﺪ و ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻰ ﭘﻴﺶ رﻓﺖ ﻛﻪ ﺗﻮاﻧـﺴﺖ ﻣﻬـﺎرت ﻛـﺎﻓﻰ در اﻳـﻦ

 

‫زﻣﻴﻨﻪ ﻛﺴﺐ ﻛﻨﺪ و ﺑﻪﺻﻮرت ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻛﺎر ﺑﺎﻓﻨﺪﮔﻰ را اداﻣﻪ دﻫﺪ.

 

‫ﺑﻪ روﺳﺘﺎى زادﮔﺎﻫﺶﺑﺴﻴﺎر ﻋﻼﻗﻪﻣﻨﺪ ﺑﻮد و ﻫﺮ ﻫﻔﺘﻪ ﻳﺎ ﻫﺮ ﻣﺎه ﭼﻨﺪ روزى را ﺑﻪ روﺳﺘﺎ ﻣﻰرﻓـﺖ و ﺑـﻪ

 

‫ﺧﺎﻧﻮاده اش ﺳﺮ ﻣﻰزد.

 

‫ﻋﻼﻗﻪى زﻳﺎدى ﺑﻪ ورزش ﺑﻪ ﺧﺼﻮص ﻛُﺸﺘﻰ داﺷﺖ و از ﻗﺪرت ﺑﺪﻧﻰ ﻣﻄﻠﻮﺑﻰ ﻧﻴﺰ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮد. ﭘﺲ از

 

‫ﻣﺪ‪ﺗﻰ ﺑﻪ ﺑﺎﺷﮕﺎهﻫﺎ راه ﻳﺎﻓﺖ و ﺗﻤﺮﻳﻨﺎت ﮔﺴﺘﺮدهاى را در زﻣﻴﻨﻪى ﻛُﺸﺘﻰ ﭼﻮﺧﻪ آﻏﺎز و ﻣﻘﺎﻣﺎﺗﻰ ﻧﻴـﺰ

 

‫ﻛﺴﺐ ﻛﺮد. او ﺗﻮاﻧﺴﺖ در ﻣﺴﺎﺑﻘﺎت ﺳﺎﻻﻧﻪى اﺳﺘﺎﻧﻰ ﻧﻴﺰ ﺷﺮﻛﺖ ﻛﻨﺪ و ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻜﻰ از ﺳﺮﺷﻨﺎسﺗﺮﻳﻦ

 

‫ﻛﺸﺘﻰ ﮔﻴﺮان ﭼﻮﺧﻪ ﻣﻄﺮح ﺷﻮد.

 

‫ﺟﻮاﻧﻰ ﺑﺎﺗﻘﻮا، ﻣﺆﻣﻦ، ﻣﺤﺠﻮب و ﺑﺎﺣﻴـﺎ ﺑـﻮد و ﻫﻤـﻴﻦ ﺧـﺼﻮﺻﻴ‪ﺎت، او را از ﺟـﻮانﻫـﺎى دﻳﮕـﺮ ﻣﺘﻤـﺎﻳﺰ

 

‫ﻣﻰﺳﺎﺧﺖ.

 

‫از ﻛﻮدﻛﻰ دﺧﺘﺮ ﻋﻤﻮﻳﺶ را ﺑﻪ ﻧﺎﻣﺶ ﻛﺮده ﺑﻮدﻧﺪ. ﺑﻌﺪ از رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﺳﻦّ ﺑﻠﻮغ اﻳﻦ ﺗﻤﺎﻳﻞ و اﺷـﺘﻴﺎق در

 

‫ﻫﺮ دو ﻃﺮف وﺟﻮد داﺷﺖ و ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ اﻳﺸﺎن در 22 ﺳﺎﻟﮕﻰ ﺑﺎ دﺧﺘﺮ ﻋﻤـﻮﻳﺶ - ﻣﺮﺿـﻴ‪ﻪ ﻧﻈﺮﻧـﮋاد -

 

‫ازدواج ﻛﺮد. ﻣﺮاﺳﻢ ازدواج آنﻫﺎ در ﻋﻴﻦ ﺳﺎدﮔﻰ در ﻫﻤﺎن روﺳﺘﺎ ﺑﺮﮔﺰار ﺷﺪ. ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﻛـﺴﺐ و ﻛـﺎرش

 

‫در ﻣﺸﻬﺪ، ﻫﻤﺴﺮش را ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻣﺸﻬﺪ ﺑﺮد و در ﻣﻨﺰل داﻳﻰ ﻫﻤﺴﺮش ﺳﺎﻛﻦ ﺷﺪﻧﺪ.

 

‫او‪ﻟﻴﻦ ﻓﺮزﻧﺪ آنﻫﺎ - ﻧﺮﮔﺲ - در او‪ل ﻓﺮوردﻳﻦ ﻣﺎه ﺳﺎل 1349 و ﻓﺮزﻧﺪان دو‪م و ﺳﻮ‪م آنﻫﺎ ﺑﻪ ﻧﺎمﻫﺎى

 

‫ﻣﻌﺼﻮﻣﻪ و ﻓﺎﻃﻤﻪ ﺑﻪﺗﺮﺗﻴﺐ در ﺗﺎرﻳﺦﻫﺎى 1/1/1355 و 1/1/1357 ﺑﻪ دﻧﻴﺎ آﻣﺪﻧﺪ.

 

‫ﭘﺲ از ﻣﺪ‪ﺗﻰ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﺑﺎ ﺧﺮﻳﺪ ﺧﺎﻧﻪاى در ﻣﻨﺰل ﺷﺨﺼﻰ ﺧﻮد ﺳﺎﻛﻦﺷﻮﻧﺪ.

 

‫روز ﺑﻪ روز ﺑﻪ دﻳﻦ، ﻗﺮآن و اﺳﻼم ﺗﻮﺟ‪ﻪ و ﻋﻼﻗﻪى ﺑﻴﺸﺘﺮى ﭘﻴﺪا ﻣﻰﻛﺮد.

 

‫در ﺳﺎل 1357 ﻣﻮﻓّﻖﺑﻪ ﺷﺮﻛﺖ در ﺟﺸﻨﻮاره ى ﻛﺸﺘﻰ ﻃﻮس ﺷﺪ. ﺷﺨﺺ ﻓﺮح ﻧﻴﺰ در اﻳﻦ ﺟﺸﻨﻮاره

 

‫ﺣﻀﻮر داﺷﺖ. از آﻧﺠﺎﻳﻰﻛﻪ ﻓﻌ‪ﺎﻟﻴ‪ﺖﻫﺎى اﻧﻘﻼﺑﻰ در ﺣﺎل ﺷـﻜﻞﮔﻴـﺮى ﺑـﻮد و ﻧﻈﺮﻧـﮋاد ﺟـﺰو ﻧﻴﺮوﻫـﺎى

 

‫اﻧﻘﻼﺑﻰ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﻰرﻓﺖ؛ ﺳﻌﻰ در ﺑﺮﻫﻢ زدن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎ داﺷﺖ. ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺑﺎ ﻛﻤﻚ ﻳﻜـﻰ دﻳﮕـﺮ از ﻛـﺸﺘﻰ

 

‫ﮔﻴﺮان ﻣﻮﻓّﻖ ﺑﻪ اﻳﻦﻛﺎر ﺷﺪ. ﺑﻪ ﻣﺤﺾ ورود ﻓﺮح ﺑﻪ ﺳﺎﻟﻦ آنﻫﺎ ﻓﺮﻳﺎد ﻣﺮگ ﺑـﺮ ﺷـﺎه ﺳـﺮدادﻧﺪ و

 

‫ﻣﺮدم ﺣﺎﺿﺮ در ﺗﺎﻻر ﻧﻴﺰ آنﻫﺎ را ﻫﻤﺮاﻫﻰ ﻛﺮدﻧﺪ و ﻃﻮﻟﻰ ﻧﻜﺸﻴﺪ ﻛﻪ ﺗﻤﺎم ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎ ﺑﻪ ﻫﻢ رﻳﺨﺖ. ﻣـﺮدم

 

‫ﺑﺎ ﻓﺸﺎر، دﻳﻮارﻫﺎى ورزﺷﮕﺎه را ﺧﺮاب ﻛﺮدﻧﺪ و ﺑﻪ ﺑﻴﺮون راه ﻳﺎﻓﺘﻨﺪ و ﻓﺮﻳﺎدﻫﺎى ﻣﺮگ ﺑﺮ ﺷﺎه ﺑﻴﺸﺘﺮ و

 

‫ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺷﺪ. ﺑﻌﺪ از اﻳﻦ واﻗﻌﻪ، ﻓﻌ‪ﺎﻟﻴ‪ﺖﻫﺎى ورزﺷﻰ ﻧﻈﺮﻧﮋاد ﻛﻢ ﺷﺪ؛ ﭼﺮا ﻛﻪ ﺗﺮﺟﻴﺢ ﻣﻰداد ﺑﻴﺸﺘﺮ وﻗﺘﺶ

 

‫را ﺑﻪ ﻓﻌ‪ﺎﻟﻴ‪ﺖﻫﺎى اﻧﻘﻼﺑﻰ ﺑﭙﺮدازد. ﻫﺮ روز از ﺻﺒﺢ ﺗﺎ ﺷﺐ در ﺗﻈﺎﻫﺮات ﺷﺮﻛﺖ و اﻋﻼﻣﻴ‪ﻪﻫﺎ و ﭘﻴـﺎمﻫـﺎى

 

‫اﻣﺎم ﺧﻤﻴﻨﻰ(ره) را ﭘﺨﺶ ﻣﻰﻛﺮد و ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻜﻰ از ﻧﻴﺮوﻫﺎى ﻣﺴﻠّﺢ اﻧﻘﻼب ﻓﻌ‪ﺎﻟﻴ‪ﺖﻣـﻰﻧﻤـﻮد. ﻣﺮﻛـﺰ

 

‫ﺗﺼﻤﻴﻢﮔﻴﺮىﻫﺎى آنﻫﺎ در آن روزﻫﺎ ﻣﻨﺰل آﻳﺖ اﷲ ﺷﻴﺮازى ﺑﻮد.

 

‫در ﻃﻰ ﻫﻤﻴﻦ ﺗﻈﺎﻫﺮات، ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺎواك دﺳﺘﮕﻴﺮ ﺷﺪ و ﻣﺪ‪ت 25 روز در زﻳﺮ ﺷﻜﻨﺠﻪ و ﻓـﺸﺎر ﺑـﻪ ﺳـﺮ

 

‫ﺑﺮد. اﻣ‪ﺎ ﻫﻤﻪ را ﺗﺤﻤ‪ﻞ ﻛﺮد و ﺑﻪ ﻫﻴﭻ وﺟﻪ ﺣﺎﺿﺮ ﺑﻪ اﻋﺘـﺮاف ﻧـﺸﺪ. ﮔـﺎﻫﻰ اوﻗـﺎت ﺑـﺮاى ﺗﻈـﺎﻫﺮات ﺑـﻪ

 

‫ﺷﻬﺮﺳﺘﺎنﻫﺎى اﻃﺮاف ﻣﻰرﻓﺖ. در ﺗﻈﺎﻫﺮات دﻫﻢ دى ﻣﺎه - ﻛﻪ ﺑﻪ ﺟﻤﻌﻪى ﺳﻴﺎه ﻣﺸﻬﺪ ﻣﻌﺮوف ﺷـﺪ

 

‫- ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه ﭘﺪر، ﻣﺎدر و ﺑﺮادرﻫﺎﻳﺶ ﺣﻀﻮرى ﻓﻌ‪ﺎل داﺷﺖ. در ﻫﻤـﺎن ﺷـﺐ در ﺣـﺎﻟﻰ ﻛـﻪ ﺑـﺮاى آزادى

 

‫زﻧﺪاﻧﻰﻫﺎ رﻓﺘﻪ ﺑﻮد، ﺗﻮﺳﻂ ﺑﺮادرش ﺑﻪ او ﺧﺒﺮ رﺳﻴﺪ ﻛﻪ ﻓﺮزﻧﺪ ﻛﻮﭼﻜﺶ - ﻓﺎﻃﻤﻪ - در ﺣﻴﻦ راﻫﭙﻴﻤﺎﻳﻰ

 

‫در ﻣﻴﺎن ﺟﻤﻌﻴ‪ﺖ ﮔﻢ ﺷﺪه و ﻫﻤﺴﺮش ﺑﺴﻴﺎر ﻧﮕﺮان و ﻧﺎراﺣـﺖ اﺳـﺖ؛ اﻣ‪ـﺎ او ﺻـﺒﻮراﻧﻪ ﭘﺎﺳـﺦ داد: ﺑـﻪ

 

‫ﻫﻤﺴﺮم ﺑﮕﻮﻳﻴﺪ ﻧﺎراﺣﺖﻧﺒﺎش؛ ﺟﻮانﻫﺎى ﻣﺮدم ﺷﻬﻴﺪ ﺷﺪهاﻧﺪ. ﻣﺎ ﺑﺎﻳﺪ اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ ﻛﻨﻴﻢ.

 

‫ﺑﺎ ﭘﻴﺮوزى اﻧﻘﻼب اﺳﻼﻣﻰﺗﻮﺳﻂ آﻳﺖ ا... ﺷﻴﺮازى ﺑﻪ ﻧﻴﺮوى اﻧﺘﻈﺎﻣﻰ ﻣﻌﺮّﻓﻰ ﺷﺪ و در ﮔـﺮوه ﺿـﺮﺑﺖ -

 

‫ﻛﻪ ﻣﺄﻣﻮرﻳﺖ دﺳﺘﮕﻴﺮى ﺳﺎواﻛﻰﻫﺎ و ﻧﻴﺮوﻫﺎى ﺿﺪ‪ اﻧﻘﻼب را ﺑﻪ ﻋﻬﺪه داﺷﺘﻨﺪ - ﻣـﺸﻐﻮل ﺑـﻪ ﻛـﺎر ﺷـﺪ.

 

‫ﭘﺲ از ﻣﺪ‪ﺗﻰ وارد ﺳﭙﺎه ﮔﺮدﻳﺪ و ﻓﻌ‪ﺎﻟﻴ‪ﺖﺧﻮد را در اﻳﻦ ﻧﻬﺎد آﻏﺎز ﻛﺮد. ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ اﻳﻦ ﻛـﺎر ﺗﺤـﺼﻴﻼت

 

‫ﺧﻮد را ﺗﺎ اﺧﺬ ﻣﺪرك ﺳﻴﻜﻞ اداﻣﻪ داد.

 

‫در ﺧﺮداد ﻣﺎه ﺳﺎل 1358، از ﻃﺮف ﺳﭙﺎه ﻣﺄﻣﻮرﻳ‪ﺖ ﻳﺎﻓﺖ ﺗﺎ از ﻣﺮزﻫﺎى ﺷﺮﻗﻰ اﻳﺮان ﺣﻔﺎﻇﺖ و ﺣﺮاﺳﺖ

 

‫ﻧﻤﺎﻳﺪ. ﺑﺮ ﻫﻤﻴﻦ اﺳﺎس ﺳﭙﺎه ﺟﺪﻳﺪى در ﺷﻬﺮك ﺟﻨّﺖ آﺑﺎد - ﻛﻪ ﻣﺮز ﺑﻴﻦ اﻳﺮان، اﻓﻐﺎﻧـﺴﺘﺎن و ﺷـﻮروى

 

‫ﺳﺎﺑﻖ اﺳﺖ - ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺷﺪ و ﻧﻈﺮﻧﮋاد ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه اﻳﻦ ﺳﭙﺎه ﻣﺸﻐﻮل ﺧﺪﻣﺖ ﺷﺪ. دو ﻣـﺎه ﺑﻴـﺸﺘﺮ از

 

‫ﺧﺪﻣﺘﺶ ﻧﮕﺬﺷﺘﻪ ﺑﻮد ﻛﻪﺑﺎر دﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﺳﭙﺎه ﻣﺸﻬﺪ ﻓﺮا ﺧﻮاﻧﺪه ﺷﺪ ﺗﺎ از آنﺟﺎ ﺑﻪ اﺗّﻔﺎق ﺑﺮادر رﺳـﺘﻤﻰ

 

‫ﻣﺄﻣﻮرﻳ‪ﺖ ﺟﺪﻳﺪى را آﻏﺎز ﻧﻤﺎﻳﺪ. ﺑﺮادر رﺳﺘﻤﻰ ﻳﻜﻰ از دوﺳﺘﺎن ﺻﻤﻴﻤﻰ او ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣـﻰرﻓـﺖ و ﻫـﺮ دو

 

‫آنﻫﺎ ﻗﺒﻞ از اﻧﻘﻼب ورزﺷﻜﺎر ﺑﻮدﻧﺪ و ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻛﺎﻣﻠﻰ از ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ داﺷﺘﻨﺪ و ﺣـﺎﻻ ﻧﻴـﺰ ﺑـﺎر دﻳﮕـﺮ ﻫﻤـﺮاه

 

‫ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﻋﺎزم ﻣﻴﺪان دﻳﮕﺮى ﺑﻮدﻧﺪ. ﻣﺄﻣﻮرﻳ‪ﺖ آنﻫﺎ ﻣﺒﺎرزه ﺑﺎ ﺣـﺰب دﻣـﻮﻛﺮات، ﻛﻮﻣﻠـﻪ و ﺳـﺎواﻛﻰﻫـﺎى

 

‫ﻓﺮارى ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﺷﻬﺮﭘﺎوه ﺣﻤﻠﻪ ﻛﺮده ﺑﻮدﻧﺪ.

 

‫ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﻰ ﻧﻴﺮوﻫﺎ ﺑﺮﻋﻬﺪهى ﺑﺮادر رﺳﺘﻤﻰ ﺑﻮد. ﭘﺲ از اﺳـﺘﻘﺮار ﻧﻴﺮوﻫـﺎ در اﺳـﺘﺮاﺣﺘﮕﺎه، ﻧﻈﺮﻧـﮋاد ﺑـﻪ

 

‫ﻋﻨﻮان او‪ﻟﻴﻦ داوﻃﻠﺐ ﺑﺮاى ﻋﺰﻳﻤﺖ ﺑﻪ ﻣﻨﻄﻘﻪاى ﻛﻪ دﻛﺘﺮ ﭼﻤـﺮان و ﮔﺮوﻫـﻰ دﻳﮕـﺮ از ﺳـﭙﺎﻫﻴﺎن در

 

‫ﻣﺤﺎﺻﺮه دﻣﻮﻛﺮاﺗﻬﺎ ﺑﻮدﻧﺪ، راﻫﻰ ﺷﺪ. ﺑﻪ دﻧﺒﺎل او ﺗﻌﺪاد دﻳﮕﺮى از ﺑﺮادران ﻧﻴﺰ ﺑﻪ راه اﻓﺘﺎدﻧﺪ ﻛﻪ در اﻳـﻦ

 

‫ﻣﺄﻣﻮرﻳﺖ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﻰ ﮔﺮوه 20 ﻧﻔﺮه آنﻫﺎ ﺑﻪ ﺷﻬﻴﺪ ﻧﻈﺮﻧﮋاد واﮔﺬار ﺷﺪ، اﻣ‪ﺎ ﻗﺒﻞ از ﺣﺮﻛﺖ ﺑﻨﺎ ﺑﻪ دﻻﻳﻠـﻰ

 

‫ﻣﺄﻣﻮرﻳ‪ﺖ ﺑﻪ ﺻﺒﺢ روز ﺑﻌﺪ ﻣﻮﻛﻮل ﺷﺪ. روز ﺑﻌﺪ ﻧﻴﺰ ﺧﺒﺮ رﺳﻴﺪ ﻛﻪ دﻛﺘـﺮ ﭼﻤـﺮان، ﻳـﺎراﻧﺶ و ﻛﺮدﻫـﺎى

 

‫داﺧﻞ ﺷﻬﺮ ﻣﺤﺎﺻﺮه را درﻫﻢ ﺷﻜﺴﺘﻪ و ﺿﺪ‪اﻧﻘﻼﺑﻴ‪ﻮن ﺑﻪ ﻃﺮف ﻣﺮزﻫـﺎ در ﺣـﺎل ﻓﺮارﻧـﺪ ﻛـﻪ ﻧﻈﺮﻧـﮋاد و

 

‫ﮔﺮوﻫﺶ در ﻣﻨﻄﻘﻪى ﻣﺮزى را ﺑﺮ ﺿﺪ‪اﻧﻘﻼﺑﻴ‪ﻮن ﺑﺴﺘﻨﺪ.

 

‫ﭼﻨﺪ روز ﺑﻌﺪ ﺑﺮاى ﻋﻤﻠﻴ‪ﺎﺗﻰ ﺳﻨﮕﻴﻦ دﺳﺘﻮرى ﺻـﺎدر ﺷـﺪ. ﺷـﻬﺮ ﺑﺎﻧـﻪ در ﻛﻨﺘـﺮل و ﺗـﺼﺮّف ﻛﺎﻣـﻞ

 

‫دﻣﻮﻛﺮاتﻫﺎ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪﺑﻮد. ﺗﻌﺪاد ﻧﻴﺮوﻫﺎ ﻛﻢ و ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻧﻴﺰ ﺑﺴﻴﺎر دﺷﻮار ﺑﻮد. اﻣ‪ﺎ ﺗﻮﻛّﻞ ﺑﻪ ﺧـﺪا و

 

‫اﻳﻤﺎن، ﻧﻈﺮﻧﮋاد را ﻳﺎرى ﻣﻰﻛﺮد. او در ﺧﺎﻃﺮاﺗﺶ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ: در ﻫﻠﻰ ﻛﻮﭘﺘﺮى ﻛﻪ ﺑﻮدﻳﻢ، ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﮔﺮدان

 

‫ﻛﻼه ﺳﺒﺰﻫﺎ ﻫﻢ ﺣﻀﻮر داﺷﺖ. از ﻣﻦ ﭘﺮﺳﻴﺪ: ﺷﻤﺎ آﻣﻮزش وﻳﮋهاى دﻳﺪهاﻳﺪ؟ ﮔﻔﺘﻢ: ﻧﻪ. ﮔﻔﺖ: ﻣﻰداﻧﻰ ﺑﻪ

 

‫ﻛﺠﺎ ﻣﻰروى؟ ﮔﻔﺘﻢ: ﺑﻠﻪ. ﺑﺮاى ﺟﻨﮕﻴﺪن ﺑـﺎ دﺷـﻤﻨﺎن اﻧﻘـﻼب. ﮔﻔـﺖ: دﻳـﺮوز ﻧﺰدﻳـﻚ ﺑـﻪ 100 ﻧﻔـﺮ از

 

‫ﻧﻴﺮوﻫﺎى ﻣﺨﺼﻮص ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻨﺪﻛﺎرى ﺑﻜﻨﻨﺪ. ﮔﻔﺘﻢ: ﻫﺮﭼﻪ ﺧﺪا ﺑﺨﻮاﻫﺪ. ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺑﺎ رﻫﺒﺮى او و ﺑﺎ ﻫﻤـﺎن

 

‫ﮔﺮوه اﻧﺪك آنﻫﺎ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪﺑﺎ ﺳﺮﻋﺘﻰ ﻓﻮق اﻟﻌﺎده ﭘﺎﺳﮕﺎه را ﺑﻪ ﺗﺼﺮّف ﺧﻮد در آورﻧﺪ.

 

‫ﺳﭙﺲ ﺑﺮادر رﺳﺘﻤﻰ و ﻧﻴﺮوﻫﺎﻳﺶ ﻧﻴـﺰ ﺑـﻪ آنﻫـﺎ ﻣﻠﺤـﻖ ﺷـﺪﻧﺪ و در آنﺟـﺎ رﺳـﺘﻤﻰ، ﻧﻈﺮﻧـﮋاد را ﺑـﻪ

 

‫ﺟﺎﻧﺸﻴﻨﻰ ﺧﻮد ﻣﻨﺼﻮب ﻛﺮد.

 

‫ﻧﺒﺮد در ارﺗﻔﺎﻋﺎت ﻛﺮدﺳﺘﺎن ﺑﺴﻴﺎر دﺷﻮار ﺑﻮد و ﻧﻴﺮوﻫﺎ در ﺷﺮاﻳﻂ ﺳﺨﺘﻰ ﺑﻪ ﺳـﺮ ﻣـﻰﺑﺮدﻧـﺪ. وﺿـﻌﻴﺖ

 

‫ﺗﻐﺬﻳﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐﺑﻮد و ﺧﻄﺮاﺗﻰ ﺟﺪ‪ى ﻫﺮ ﻟﺤﻈﻪ ﺟﺎن آﻧﺎن را ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻣﻰﻛﺮد. ﻧﺒﺮد ﻛﺮدﺳﺘﺎن 2 ﻣﺎه

 

‫ﺑﻪ ﻃﻮل اﻧﺠﺎﻣﻴﺪ و ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺑﺎ ﻣﻮﻓّﻘﻴ‪ﺖ ﺑﻪ اﺗﻤﺎم رﺳﻴﺪ. ﻧﻈﺮﻧـﮋاد ﭘـﺲ از آن ﺑـﻪ ﻣـﺸﻬﺪ ﺑﺎزﮔـﺸﺖ و در

 

‫ﺳﭙﺎه ﻛﻮﻫﺴﻨﮕﻰ ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺖ اداﻣﻪ داد. ﺑﻌﺪ از ﻣﺪ‪ﺗﻰ ﺑﺎرِ دﻳﮕﺮ ﺑﺮاى ﻋﻤﻠﻴ‪ﺎت ﭘﺎﻛﺴﺎزى ﺑﻪ ﮔﻨﺒﺪ ﻛﺎووس

 

‫اﻋﺰام ﺷﺪ. در اﻳﻦ ﻣﺄﻣﻮرﻳ‪ﺖ - ﻛﻪ ﻗﺮﻳﺐ ﺑﻪ ﻳﻚ ﻣﺎه ﻃﻮل ﻛﺸﻴﺪ - آنﻫﺎ ﺣﺘّﻰ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ ﭘﺎﻛﺴﺎزى ﺧﺎﻧـﻪ

 

‫ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ ﻧﻴﺰ ﺷﺪﻧﺪ و ﺳﺮاﻧﺠﺎم در 2 ﻓﺮوردﻳﻦﻣﺎه ﺳﺎل 1359 ﻋﻤﻠﻴ‪ﺎت ﭘﺎﻳﺎن ﻳﺎﻓﺖ.

 

‫ﺑﺎ ﺷﺮوع ﺟﻨﮓ ﺗﺤﻤﻴﻠﻰ، ﺑﻪ اﺗّﻔﺎق ﺑﺮادرش ﺑﻪ ﺟﺒﻬﻪﻫﺎ ﺷﺘﺎﻓﺖ. در ﻋﻤﻠﻴ‪ﺎت ﺳﻮﺳﻨﮕﺮد ﺷﺠﺎﻋﺎﻧﻪ ﺷـﺮﻛﺖ

 

‫ﻛﺮد. او درﺑﺎرهى اﻳﻦﻋﻤﻠﻴ‪ﺎت - ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﺮز ﺷﮕﻔﺖ اﻧﮕﻴﺰى ﺑﻪ ﭘﻴـﺮوزى اﻧﺠﺎﻣﻴـﺪ - ﻣـﻰﮔﻮﻳـﺪ: ﺑﻌـﺪ از

 

‫اﺗﻤﺎم ﻋﻤﻠﻴ‪ﺎت ﻳﻜﻰ از اﺳﺮاى ﻋﺮاﻗﻰ از ﻣﺎ ﭘﺮﺳﻴﺪ: ﻓﺮﻣﺎﻧﺪهى ﺷﻤﺎ ﻛﺠﺎﺳﺖ؟ ﻣﺎ رﺳﺘﻤﻰ را ﻧـﺸﺎن دادﻳـﻢ.

 

‫اﺳﻴﺮ ﮔﻔﺖ: ﻧﻪ. آن ﻛﺴﻰ را ﻛﻪ ﺑﺮ اﺳﺐ ﺳﻔﻴﺪ ﺳﻮار ﺑﻮد و ﺟﻠﻮﺗﺮ از ﻫﻤﻪ ﺣﺮﻛﺖ ﻣﻰﻛﺮد، ﻣﻰﮔﻮﻳﻢ.

 

‫ﻣﺎ ﺗﻌﺠ‪ﺐ ﻛﺮدﻳﻢ. ﭼﺮا ﻛﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪهى اﺳﺐ ﺳﻮار ﻧﺪاﺷﺘﻴﻢ. آن ﻣﻮﻗﻊﺑﻮد ﻛﻪ ﻓﻬﻤﻴﺪﻳﻢ دﺳﺘﻰ ﻏﻴﺒﻰ ﻣﺎ را

 

‫ﻳﺎرى ﻛﺮده اﺳﺖ.

 

‫او در اﻛﺜﺮ ﻋﻤﻠﻴ‪ﺎت ﻫﺎ ﺷﺮﻛﺖ ﻣﻰﻛﺮد. ﻣﻮاﻗﻌﻰ ﻛﻪ زﺧﻤﻰ ﻣﻰﺷﺪ، ﻣﺪ‪ﺗﻰ ﻛﻮﺗـﺎه آن ﻫـﻢ ﺑـﺮاى درﻣـﺎن

 

‫ﺟﺮاﺣﺎﺗﺶ ﺟﺒﻬﻪ راﺗﺮك ﻣﻰﻛﺮد. ﻫﻤﺴﺮش ﻧﻴﺰ ﻫﻴﭽﮕﺎه ﻣﺨﺎﻟﻔﺘﻰ در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ ﻧﺸﺎن ﻧﻤﻰداد و اﻳـﺸﺎن

 

‫را دﻟﮕﺮم و ﺧﻮﺷﺤﺎل ﻣﻰﻧﻤﻮد.

 

‫ﻋﻤﻠﻴ‪ﺎتﻫﺎى ﻓﺘﺢ ﺑﺴﺘﺎن، واﻟﻔﺠﺮ ﻣﻘﺪ‪ﻣﺎﺗﻰ، واﻟﻔﺠﺮ 1، ﺧﻴﺒـﺮ، ﺑـﺪر، واﻟﻔﺠـﺮ 9، واﻟﻔﺠـﺮ 8، ﻛـﺮﺑﻼى 1،

 

‫ﻛﺮﺑﻼى 2، ﻛﺮﺑﻼى 4 و 5، ﻧﺼﺮ 7 و 8، ﻛﺮﺑﻼى 8 و ﻓﺘﺢاﻟﻤﺒـﻴﻦ از ﺟﻤﻠـﻪ ﻋﻤﻠﻴ‪ـﺎتﻫـﺎﻳﻰ ﻫـﺴﺘﻨﺪ ﻛـﻪ

 

‫ﻧﻈﺮﻧﮋاد در آنﻫﺎ ﺣﻀﻮر ﻳﺎﻓﺖ.

 

‫در ﻋﻤﻠﻴ‪ﺎت ﻓﺘﺢ ﺑﺴﺘﺎن از ﻧﺎﺣﻴﻪى ﭼﺸﻢ ﻣﺠـﺮوح ﺷـﺪ. ﭼﻨـﺪ روزى را در ﺑﻴﻤﺎرﺳـﺘﺎن ﺑـﺴﺘﺮى ﺑـﻮد و

 

‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﭘﺰﺷﻜﺎن ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪى ﭼﺸﻢ او ﺷﺪﻧﺪ. ﭘﺲ از ﻋﻤﻞ ﺟﺮاﺣﻰ دوﺑﺎره ﺑﻪ ﻣﻨﻄﻘﻪ رﻓﺖ و ﺑﻌـﺪ

 

‫از اﺗﻤﺎم ﻋﻤﻠﻴ‪ﺎت ﻓﺘﺢ اﻟﻤﺒﻴﻦ ﺑﺮاى درﻣﺎن ﻋﻔﻮﻧﺖ زﺧﻢﻫﺎﻳﺶ ﺑﻪ ﻣﺸﻬﺪ ﺑﺎزﮔﺸﺖ. در ﻃﻮل دوراﻧﻰ ﻛﻪ در

 

‫ﺑﻴﻤﺎرﺳﺘﺎن ﺑﺴﺘﺮى ﺑﻮد، ﺷﺐ ﺗﺎ ﺻﺒﺢ را ﺑﻪ ﺧﻮاﻧﺪن دﻋﺎى ﻛﻤﻴﻞ و ﺗﻮﺳ‪ﻞﻣﻰﮔﺬراﻧﺪ.

 

‫در واﻟﻔﺠﺮ 1 ﺑﺮ اﺛﺮ اﺻﺎﺑﺖ ﻣﻮﺷﻚ ﺑﻪ اﺗﻮﻣﺒﻴﻠﻰ ﻛﻪ راﻧﻨﺪﮔﻰ آن را ﺧﻮدش ﺑﻪ ﻋﻬﺪه داﺷﺖ، از ﻣﺎﺷﻴﻦ ﺑﻪ

 

‫ﺑﻴﺮون ﭘﺮﺗﺎب ﺷﺪ و از ﻧﺎﺣﻴﻪى ﻛﻤﺮ ﺑﻪ ﺷﺪ‪ت آﺳﻴﺐ دﻳﺪ. ﺑﻪ ﻃﻮرى ﻛـﻪ ﻣـﺪ‪تﻫـﺎ در ﺑﻴﻤﺎرﺳـﺘﺎنﻫـﺎى

 

‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺴﺘﺮى ﺷﺪ. و ﺗﺤﺖ ﻋﻤﻞ ﺟﺮّاﺣﻰ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ و ﭘﺰﺷﻜﺎن اﻣﻴﺪى ﺑﻪ ﺑﻬﺒـﻮدش ﻧﺪاﺷـﺘﻨﺪ. اﻣ‪ـﺎ ﺑـﺎ

 

‫ارادهى ﻗﻮى ﺗﻮاﻧﺴﺖﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻛﻨﺪ.

 

‫ﺑﺎر آﺧﺮ ﺑﻪ ﻣﺪ‪ت 8 ﻣﺎه در ﺑﻴﻤﺎرﺳﺘﺎن اﻣﺎم رﺿﺎى ﻣﺸﻬﺪ ﺑﺴﺘﺮى ﺑﻮد. اﻣ‪ﺎ ﻫﻨﻮز ﻫـﻢ ﻗـﺎدر ﺑـﻪ راه رﻓـﺘﻦ

 

‫ﻧﺒﻮد. در ﺗﻤﺎم اﻳﻦﻣﺪ‪ت ﻫﻤﺴﺮش ﺻﺒﻮراﻧﻪ ﻣﺸﻜﻼت را ﺗﺤﻤ‪ﻞ ﻣﻰﻛﺮد و ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻣﺮاﻗﺒﺖ از ﻓﺮزﻧﺪان، از

 

‫ﺻﺒﺢ ﺗﺎ ﺷﺐ ﺑﺮ ﺑﺎﻟﻴﻦ او ﺣﺎﺿﺮ ﻣﻰﺷﺪ و از او ﭘﺮﺳﺘﺎرى و ﻣﺮاﻗﺒﺖ ﻣﻰداﺷـﺖ. ﻧﻈﺮﻧـﮋاد از آن روزﻫـﺎ ﺑـﻪ

 

‫ﺗﻠﺨﻰ ﻳﺎد ﻣﻰﻛﻨﺪ و ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ: آن روزﻫﺎ، روزﻫﺎى ﺗﻠﺦ زﻧﺪﮔﻰ ﻣﻦ ﺑﻮد. اﻣ‪ﺎ از ﻃﺮﻓﻰ ﺧﻮﺷﺤﺎل ﺑﻮدم ﻛـﻪ

 

‫ﻣﻰدﻳﺪم ﻫﻤﺴﺮ و ﺑﺮادرى وﻓﺎدار دارم ﻛﻪ در دﻧﻴﺎ ﺑﻰﻧﻈﻴﺮﻧﺪ.

 

‫در ﻫﻤﺎن روزﻫﺎ ﭘﺪرش ﻛﻪ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﻳﺎر و ﻳـﺎور او در زﻧـﺪﮔﻰ ﺑـﻮد از دﻧﻴـﺎ رﻓـﺖ. در واﭘـﺴﻴﻦ روزﻫـﺎى

 

‫ﻋﻤﺮش ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪش ﺗﻮﺻﻴﻪﻛﺮده ﺑﻮد: ﺗﺎ آﺧﺮ ﻋﻤﺮ دﺳﺖ از اﺳﻼم ﺑﺮﻧﺪار.

 

‫ﻋﻤﻠﻴ‪ﺎت ﺧﻴﺒﺮ ﻳﻜﻰ دﻳﮕﺮ از ﺧﺎﻃﺮات ﻏﻢاﻧﮕﻴﺰ ﻧﻈﺮﻧﮋاد ﺑﻮد. او درﺑﺎره ى آن ﻣﻰﻧﻮﻳﺴﺪ: ﺗﻌﺪاد زﺧﻤﻰﻫـﺎ

 

‫رو ﺑﻪ اﻓﺰاﻳﺶ و ﺧﺴﺘﮕﻰ از ﭼﻬﺮهى ﻳﻜﺎﻳﻚ ﻧﻴﺮوﻫﺎ ﭘﻴﺪا ﺑﻮد. از آن ﻃﺮف دﺷﻤﻦ ﺑﺮ ﺷﺪ‪ت ﺣﻤﻼت ﺧـﻮد

 

‫ﻣﻰاﻓﺰود و از ﻃﺮف دﻳﮕﺮﭘﻴﻜﺮﻫﺎى ﭘﺎره ﭘﺎرهى ﺑﺮادراﻧﻤﺎن روى زﻣﻴﻦ ﻣﻘﺎﺑـﻞ ﭼـﺸﻤﺎﻧﻤﺎن ﺑـﻮد. ﺻـﺪاى

 

‫ﻧﺎﻟﻪى زﺧﻤﻰﻫﺎ از ﻳﻚﻃﺮف و ﺻﺪاى ﻓﺮﻳﺎد ﺟﻨﮕﺠﻮﻳﺎن ﻛﻪ ﻣﻬﻤ‪ﺎت ﻃﻠـﺐ ﻣـﻰﻛﺮدﻧـﺪ از ﻃـﺮف دﻳﮕـﺮ.

 

‫ﻫﻮاﭘﻴﻤﺎﻫﺎى دﺷﻤﻦ ﻣﺮﺗّﺐ روى ﺳﺮﻣﺎن در ﭘﺮواز ﺑﻮدﻧﺪ و ﺑﻤﺒﺎران ﻣﻰﻛﺮدﻧﺪ. از ﻗﺮارﮔﺎه ﺧـﻮدى ﻫـﻢ ﻛـﻪ

 

‫ﻛﻤﻜﻰ ﻧﻤﻰﺷﺪ؛ زﻳﺮا آنﻫﺎﻫﻢ وﺿﻌﻴ‪ﺖ ﺑﺪى داﺷﺘﻨﺪ. ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﺎن ﻫﻨﮕﺎﻣﻰ ﻛﻪ ﻛـﺸﺘﻪﻫـﺎى ﺧـﻮد را رﻫـﺎ

 

‫ﻛﺮده و ﻣﻰرﻓﺘﻨﺪ، ﺑﺎﺻﺪاى ﺑﻠﻨﺪ ﮔﺮﻳﻪ ﻣﻰﻛﺮدﻧﺪ و ﻣﻰﮔﻔﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺮ ﻣﻰﮔﺮدﻳﻢ و اﻧﺘﻘﺎم ﺷﻤﺎ را ﻣﻰﮔﻴﺮﻳﻢ.

 

‫دﺟﻠﻪ و ﻓﺮات آن روز ﺷﺎﻫﺪ ﻛﺮﺑﻼى دﻳﮕﺮى ﺑﻮدﻧﺪ؛ ﭼﺮا ﻛﻪ از ﺧﻮن ﻳﺎران ﺣﺴﻴﻦ(ع) رﻧﮕﻴﻦ ﺷﺪه ﺑـﻮد.

 

‫واﻟﻔﺠﺮ 8 ﻋﻬﺪه دار ﻧﻴﺮوﻫـﺎى ﺧـﻂّ ﺷـﻜﻦ ﺑـﻮد. در ﻋﻤﻠﻴ‪ـﺎت ﻛـﺮﺑﻼى 5 ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﻓﺮﻣﺎﻧـﺪه ﻋﻤﻠﻴ‪ـﺎت

 

‫ﭘﻴﺸﺎﭘﻴﺶ ﺑﺴﻴﺠﻴﺎن ﺣﺮﻛﺖﻣﻰﻛﺮد. او اﻳﻦ ﻋﻤﻠﻴ‪ﺎت را ﺑﺰرگﺗﺮﻳﻦ ﻋﻤﻠﻴ‪ﺎت ﻫـﺸﺖ ﺳـﺎل دﻓـﺎع ﻣﻘـﺪ‪س

 

‫ﻣﻰداﻧﺴﺖ و ﻣﻰﮔﻔﺖ: ﻣﺎ در اﻳﻦ ﻋﻤﻠﻴ‪ﺎت ﺟﺰ دﻋﺎى ﺧﻴﺮ اﻣﺎﻣﺎن ﻫﻴﭻ ﭼﻴﺰ ﻧﺪاﺷﺘﻴﻢ. ﻣﺎ ﻣﺘّﻜﻰ ﺑـﻪ ﻳـﻚ

 

‫ﻣﺸﺖ ﺑﺴﻴﺠﻰ ﺑﻮدﻳﻢ ﻛﻪﻫﻨﻮز ﺣﺘّﻰ دوران آﻣﻮزﺷﻰ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﭘﺎﻳﺎن ﻧﺮﺳﺎﻧﺪه ﺑﻮدﻧﺪ. دو ﺗﻴـﭗ زرﻫـﻰ و

 

‫ﭘﻴﺎدهى دﺷﻤﻦ ﺑﻮد و در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺗﻨﻬﺎ ﭼﻨﺪ ﻧﻔﺮ ﺳﺮﺑﺎز. ﻣﻦ ﻫﻴﭻ ﭼﻴﺰ ﻧﻤﻰدﻳﺪم، ﺟﺰ ﺑـﺮق آﺗـﺶ ﺧﻤﭙـﺎره،

 

‫ﺗﻮپ، ﺗﺎﻧﻚ و ﻣﺴﻠﺴﻞ. از ﺑﺲ آر ﭘﻰ - ﺟﻰ زده ﺑﻮدم از ﮔﻮشﻫﺎﻳﻢ ﺧﻮن ﻣﻰآﻣﺪ.

 

‫ﺗﻌﺪاد زﻳﺎدى از ﻧﻴﺮوﻫﺎى ﺧﻮدى ﺑﻪ ﺧﻂّ دو‪م رﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ و ﻣﺎ را ﺗﻨﻬﺎ ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ. ﺑﺎﻻﺧﺮه ﺑـﻪ ﺳـﺮاغ

 

‫آنﻫﺎ رﻓﺘﻢ و ﮔﻔﺘﻢ: ﻣﻦ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﻋﻤﻠﻴ‪ﺎت ﻟﺸﻜﺮ ﺷﻤﺎ ﻫﺴﺘﻢ. ﺷـﻤﺎﻣـﺮا در ﻣﻴـﺎن دﺷـﻤﻨﺎن ﻳﻜّـﻪ و ﺗﻨﻬـﺎ

 

‫ﮔﺬاﺷﺘﻴﺪ. ﻣﮕﺮ ﺷﻤﺎ ﻣﺮدم ﻛﻮﻓﻪ ﻳﺎ ﺷﺎم ﻫﺴﺘﻴﺪ؟ ﺳﭙﺲ روى ﺧـﻮد را ﺑـﻪ ﺳـﻤﺖ ﻛـﺮﺑﻼ ﻛـﺮده و ﮔﻔـﺘﻢ:

 

‫ﺣﺴﻴﻦ ﺟﺎن! اﻳﻦﻫﺎ ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ: ﻣﺎ ﻳﺎران ﺗﻮاﻳﻢ. در ﺣﺎﻟﻰ ﻛﻪ اﻳﻦﺟﺎ ﻧﺸﺴﺘﻪاﻧﺪ و....

 

‫آن روز ﻧﻈﺮﻧﮋاد ﺑﺎﺳﺨﻨﺎﻧﺶ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻋﻤﻴﻘﻰ ﺑﺮ ﻧﻴﺮوﻫﺎ ﮔﺬاﺷﺖ. ﺑﻪ ﻃﻮرى ﻛﻪ ﻫﻤﻪ ﺑﺎ ﺳـﺮﻋﺖ ﺧـﻮد را ﺑـﻪ

 

‫ﺧﻂّ ﻣﻘﺪ‪م رﺳﺎﻧﺪﻧﺪ و ﺷﺠﺎﻋﺎﻧﻪ ﺟﻨﮕﻴﺪﻧﺪ و ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﭘﺲ از ﻧﺒﺮدى ﺳﺨﺖ دﺷﻤﻦ ﺷﻜﺴﺖ ﺧﻮرد.

 

‫در ﻃﻮل دوران دﻓﺎع ﻣﻘﺪ‪س و ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﺣﻀﻮر ﻣﺴﺘﻤﺮ ﻧﻈﺮﻧﮋاد در ﺟﺒﻬﻪ، وﺿﻌﻴ‪ﺖ ﺟـﺴﻤﻰ ﻧﺎﻫﻨﺠـﺎرى

 

‫ﺑﺮاى او ﭘﻴﺶ آﻣﺪه ﺑﻮد. از ﺟﻤﻠﻪ: ﭘﺎره ﺷﺪن ﭘﺮدهى ﮔﻮش، از دﺳﺖ دادن ﻳﻜﻰ از ﭼﺸﻢﻫﺎ، ﺗﺮﻛﺸﻰ ﻛـﻪ

 

‫در ﻧﺰدﻳﻜﻰ ﻗﻠﺒﺶ ﻗﺮار داﺷﺖ، ﺷﻜﺴﺘﮕﻰ ﻛﻤﺮ و ﺗﺮﻛﺸﻰ ﻛﻪ ﻗـﺴﻤﺘﻰ از رودهاش را از ﺑـﻴﻦ ﺑـﺮده ﺑـﻮد.

 

‫ﺑﺎﺗﻤﺎم اﻳﻦﻫﺎ ﭘﺎ ﺑﻪﭘﺎى ﮔﺮدان ﭘﻴﺎده روى ارﺗﻔﺎﻋﺎت ﻣﻰرﻓﺖ. ﺑﻴﺪار ﺧﻮاﺑﻰ ﻣﻰﻛـﺸﻴﺪ و ﺳـﺮﻣﺎ و ﮔﺮﻣـﺎ را

 

‫ﺗﺤﻤ‪ﻞ ﻣﻰﻛﺮد. وﻗﺘﻰ ﻛﻪ ﮔﺮم ﻛﺎر و ﻋﻤﻠﻴ‪ﺎت ﻣﻰﺷﺪ، ﺑﻪ ﻫﻴﭻ ﭼﻴﺰ دﻳﮕﺮ ﺗﻮﺟ‪ـﻪ ﻧﺪاﺷـﺖ و ﮔـﻮﻳﻰ ﺟـﺎى

 

‫دﻳﮕﺮى ﺑﻮد. ﺗﻤﺎم اﻳﻦﻫﺎﺑﻪ روﺣﻴ‪ﺎت دروﻧﻰاش ﺑﺎز ﻣﻰﮔﺸﺖ. ﺑﺴﻴﺎر ﺻﺒﻮر ﺑﻮد. ﺑﺎ وﺟﻮد درد ﻓـﺮاوان ﻛـﻪ

 

‫در اﺛﺮ وﺟﻮد ﺗﺮﻛﺶﻫﺎ در ﺳﺮﺗﺎﺳﺮ ﺑﺪﻧﺶ اﺣﺴﺎس ﻣﻰﻛﺮد، ﻫﺮﮔﺰ ﻋﻼﻳﻤﻰ از درد و ﻧﺎراﺣﺘﻰ در ﭼﻬـﺮه و

 

‫رﻓﺘﺎرش دﻳﺪه ﻧﻤﻰﺷﺪ.

 

‫ﺑﺮادرش - ﻏﻼﻣﺤﺴﻴﻦ ﻧﻈﺮﻧﮋاد ﻛﻪ از ﻧﻈﺮ ﻋﺎﻃﻔﻰ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﻳﮕﺮ اﻓﺮاد ﺧـﺎﻧﻮاده ﺑـﺎ او ﻧﺰدﻳـﻚﺗـﺮ و در

 

‫ﺟﺒﻬﻪ ﻧﻴﺰ ﻫﻤﺮاه او ﺑﻮده اﺳﺖ - ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ: ﻳﻚﺑﺎر ﺑﻪ او ﮔﻔﺘﻢ: ﺗﻮ ﺧﻴﻠﻰ زﺟﺮ ﻣﻰﻛﺸﻰ؟ ﮔﻔﺖ: ﻧـﻪ. ﻣـﻦ

 

‫ﻛﺠﺎ زﺟﺮ ﻣﻰﻛﺸﻢ. ﮔﻔﺘﻢ: ﭼﺮا. ﻣﻦ اﻳﻦ را در ﭼﻬﺮهات ﻣﻰﺑﻴﻨﻢ. ﭘﺎﺳﺦ داد: ﻣﻦ و ﺗﻮ ﺑﺎﻳـﺪ زﺟـﺮ ﺑﻜـﺸﻴﻢ.

 

‫ﻛﺴﻰ ﻛﻪ ﺑﻪ اﺳﻼم ﺧﺪﻣﺖﻣﻰﻛﻨﺪ، ﺑﺎﻳﺪ رﻧﺞ ﺑﻜﺸﺪ.

 

‫او ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﻰاﻓﺰاﻳﺪ: ﻳﻚﺑﺎر ﻫﻤﺴﺮش ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﻰﻛﺮد ﻛﻪ ﻧﻴﻤﻪ ﺷﺐ دﻳﺪم ﻣﺤﻤ‪ـﺪ ﺣـﺴﻦ در ﺟـﺎى

 

‫ﺧﻮاﺑﺶ ﻧﻴﺴﺖ. رﻓﺘﻢ و دﻳﺪم ﻛﻪ روى ﭘﺸﺖ ﺑﺎم اﺳﺖ و ﺻﻮرﺗﺶ را روى ﺧﺎك ﮔﺬاﺷﺘﻪ و ﮔﺮﻳﻪ ﻣﻰﻛﻨـﺪ

 

‫و ﺑﺎ ﺧﺪاى ﺧﻮد راز و ﻧﻴﺎز دارد و ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ: ﺧﺪاﻳﺎ، از ﻣﻦ راﺿﻰ ﺑﺎش. دﻳﮕﺮ ﺑﺲ اﺳﺖ. اﻳﻦ ﺗﺮﻛﺶﻫﺎ ﻣـﺮا

 

‫ﺧﻴﻠﻰ اذﻳ‪ﺖ ﻣﻰﻛﻨﺪ.

 

‫او ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﺮﺑﺎن ﺑﻮد و ﺑﺎ ﻫﻤﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻳﻚ ﭘﺪر رﻓﺘﺎر ﻣﻰﻛﺮد. از اﻳﻦ رو در ﺟﺒﻬﻪ ﺑﺎ ﻧﺎم ﺑﺎﺑﺎﻧﻈﺮ ﻣﻌﺮوف

 

‫ﺷﺪه ﺑﻮد. ارﺗﺒﺎﻃﺶ ﺑﺎﺑﭽ‪ﻪﻫﺎى ﺟﺒﻬﻪ و ﺟﻨﮓ ﺑﺴﻴﺎر ﺻﻤﻴﻤﺎﻧﻪ ﺑﻮد و در ﺣﺎﻟﻰﻛﻪ ﻣﻰﺗﻮاﻧـﺴﺖ ﻋـﺼﺒﺎﻧﻰ

 

‫ﺷﻮد، اﻣ‪ﺎ ﺑﺎ ﻣﻬﺮﺑﺎﻧﻰ و ﺑﺎ ﻟﺤﻨﻰ دوﺳﺘﺎﻧﻪ ﻛﻪ ﺧﺎص‪ ﺧﻮدش ﺑﻮد و ﻫﻤﻪ آن را ﻣﻰﺷﻨﺎﺧﺘﻨﺪ، ﺑﺎ آنﻫﺎ ﺣﺮف

 

‫ﻣﻰزد.

 

‫ﻫﻤﺮزﻣﺶ - ﺣﺴﻴﻦ ﺣﻴﺪرى - درﺑﺎرهى او ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ: وﻗﺘﻰ ﻛﺴﻰ ﺑﺎ او ﻛﺎر ﻣـﻰﻛـﺮد، اﺣـﺴﺎس

 

‫ﻧﻤﻰﻛﺮد ﻛﻪ ﺑﺎ ﻛﺴﻰ ﻏﻴﺮ از ﻳﻚ دوﺳﺖ ﻛﺎر ﻣﻰﻛﻨﺪ. ﺑﺎﺑﺎﻧﻈﺮ ﺑﺮاى او ﻧﺎم ﻣﻨﺎﺳﺒﻰ اﺳﺖ. او ﺑﺮاى ﻫﻤـﻪ

 

‫ﻧﻘﺶ ﭘﺪر را اﻳﻔﺎ ﻣﻰﻛﺮد.

 

‫ﺳﺎدﮔﻰ ﺑﺮﺧﻮردش ﻧﺸﺎن از ﭘﺎﻛﻰ و ﺻﻔﺎى روﺣﺶ داﺷﺖ. ﻋﻼﻗﻪى ﺧﺎﺻ‪ﻰﺑـﻪ اﻣـﺎم اﻣ‪ـﺖ و ﺑـﺴﻴﺠﻴﺎن

 

‫داﺷﺖ. در ﺗﻤﺎم ﺳﺨﻨﺮاﻧﻰﻫﺎﻳﺶ از راﺳﺘﻰ و درﺳﺘﻰ ﺑﺴﻴﺠﻴﺎن ﺳﺨﻦ ﻣﻰﮔﻔﺖ.

 

‫از دروغ ﺑﻴﺰار ﺑﻮد و ﺑﻪ اﻧﺴﺎنﻫﺎﻳﻰ ﻛﻪ ﻛﺎرﺷﺎن ﺧﺪﻣﺖ ﺑﻪ ﻣﺮدم ﺑﻮد، ﻋﺸﻖ و اﺣﺘﺮام ﺧﺎﺻ‪ﻰ ﻣﻰورزﻳﺪ و

 

‫ﺧﻮدش ﻧﻴﺰ ﺟﺰو ﻫﻤﻴﻦ اﻓﺮاد ﺑﻮد. ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎى ﺷﻬﺪا ﺧﻴﻠﻰ ﻋﻼﻗﻪ داﺷﺖ. ﻣﺨﺘـﺼﺮ ﺣﻘـﻮﻗﻰ را ﻛـﻪ از

 

‫ﺳﭙﺎه ﻣﻰﮔﺮﻓﺖ ﺻﺮف ﻛﻤﻚﺑﻪ ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎى ﺷﺎﻫﺪ ﻣﻰﻛﺮد. ﻫﻤﻮاره در ﭘﻰ ﺣﻞّ ﻣـﺸﻜﻼت ﻣـﺮدم ﺑـﻮد و

 

‫ﻫﺮﮔﺰ ﻫﻢ اﺟﺎزه ﻧﻤﻰداد ﻛﻪ ﻛﺴﻰ ﺑﻮﻳﻰ از اﻳﻦ ﻛﺎرﻫﺎ ﺑﺒﺮد.

 

‫ﺑﺮادرش ﺧﺎﻃﺮهاى را از او ﺑﻪ ﻳﺎد دارد و ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ: ﻳﻜﻰ از آﺷﻨﺎﻳﺎن ﻛﻠﻴﻪﻫﺎﻳﺶ از ﺑـﻴﻦ رﻓﺘـﻪ ﺑـﻮد. ﺑـﻪ

 

‫دﻳﺪﻧﺶ رﻓﺘﻪ ﺑﻮدم ﻛﻪﭼﻜﻰ را ﺑﻪ ﻣﻦ ﻧﺸﺎن داد و ﮔﻔﺖ اﻳﻦ را ﻳﻚ ﺑﻨﺪه ى ﺧﺪا ﺑﻪ ﻣـﻦ داد ﺗـﺎ ﺧـﻮد را

 

‫درﻣﺎن ﻛﻨﻢ. وﻗﺘﻰ ﭼﻚ را دﻳﺪم، ﻣﺘﻮﺟ‪ﻪ ﺷﺪم ﻛﻪ ﻣﺘﻌﻠّﻖ ﺑﻪﻣﺤﻤ‪ﺪ ﺣﺴﻦ اﺳﺖ.

 

‫در وﺻﻴ‪ﺖﻧﺎﻣﻪاش ﻧﻴﺰ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪش ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻣﻰﻛﻨﺪ: اﮔﺮ ﺛﺮوﺗﻰﺑﻪ دﺳﺘﺖ رﺳﻴﺪ، ﺑﻪ ﻓﻘﺮا ﻛﻤـﻚ

 

‫ﻛﻦ؛ ﭼﻮن ﻫﺮﭼﻪ ﻛﻤﻚ ﻛﻨﻰ، ﺧﺪا ﺑﻪ ﺗﻮ ﻋﻮض آن را ﺧﻮاﻫﺪ داد.

 

‫ﺑﺎ وﺟﻮد ﺗﺤﺼﻴﻼت ﻛﻢ از ﺳﻮاد ﺧﻮﺑﻰ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮد. اﻫﻞ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﻮد و ﻛﺘﺎبﻫـﺎى ﺷـﻬﻴﺪ ﻣﻄﻬ‪ـﺮى را

 

‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻰﻛﺮد و ﻛﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪاى ﻫﻢ در ﻣﻨﺰل داﺷﺖ.

 

‫در ﺳﺎلﻫﺎى 1359 و 1361 دو ﻓﺮزﻧﺪ دﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﻧﺎمﻫﺎى ﻣﺼﻄﻔﻰ و ﻣﺮﺗﻀﻰ ﺑﻪ ﺟﻤـﻊ ﺧـﺎﻧﻮاده ى آنﻫـﺎ

 

‫اﺿﺎﻓﻪ ﺷﺪﻧﺪ.

 

‫ﺑﭽ‪ﻪﻫﺎ را ﺧﻴﻠﻰ دوﺳﺖ داﺷﺖ. ﺑﺎ وﺟﻮد ﺑﺪن ﻣﺠﺮوح و آﺳﻴﺐ دﻳﺪهاش، ﺑﭽ‪ﻪى ﺑﺮادرش را - ﻛـﻪ ﺑـﺎ آن

 

‫ﻫﺎ در ﻳﻚ ﺧﺎﻧﻪ زﻧﺪﮔﻰﻣﻰﻛﺮدﻧﺪ - روى دوﺷﺶ ﻣﻰﮔﺬاﺷـﺖ و ﺑـﺎ او ﺑـﺎزى ﻣـﻰﻛـﺮد. ﻫﺮﮔـﺎه ﻓﺮﺻـﺖ

 

‫ﻣﻰﻛﺮد ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ را ﺑﻪ ﮔﺮدش و ﺗﻔﺮﻳﺢ ﻣﻰﺑﺮد و ﻋﻘﻴﺪه داﺷﺖ ﻛﻪ ﺗﻔـﺮﻳﺢ ﺑـﺮاى آنﻫـﺎ ﻻزم اﺳـﺖ. ﺑـﺎ

 

‫ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﺮﺑﺎن ﺑﻮد.

 

‫ﭘﺴﺮش - ﻣﺮﺗﻀﻰ ﻧﻈﺮﻧﮋاد - راﺑﻄﻪاش را ﺑﺎ ﭘﺪر ﭼﻴﺰى ﻓﺮاﺗﺮ از راﺑﻄﻪى ﭘﺪر و ﻓﺮزﻧﺪى ﻣﻰداﻧﺪ و ﺗﺄﻛﻴﺪ

 

‫ﻣﻰﻛﻨﺪ ﻛﻪ: ﻣﺎ ﻣﺜﻞ دو دوﺳﺖ ﺑﻮدﻳﻢ.

 

‫ﺑﺮاى ﻫﻤﺴﺮش اﺣﺘﺮام ﺧﺎﺻ‪ﻰ ﻗﺎﻳﻞ ﺑﻮد و ﺑﺎ او رﻓﺘﺎرى ﺻﻤﻴﻤﻰ و دوﺳﺘﺎﻧﻪ داﺷﺖ. ﺑﺴﻴﺎر ﺑﻪ او اﻋﺘﻤـﺎد

 

‫داﺷﺖ و در اﻧﺠﺎم ﻫﺮﻛﺎرى ﺑﺎ او ﻣﺸﻮرت و ﺗﺎ ﺟﺎﻳﻰ ﻛـﻪ ﻣـﻰﺗﻮاﻧـﺴﺖ در ﻛﺎرﻫـﺎى ﺧﺎﻧـﻪ ﺑـﻪ او ﻛﻤـﻚ

 

‫ﻣﻰﻛﺮد. ﺣﺘّﻰ ﮔﺎﻫﻰ او را ﻣﻰﻧﺸﺎﻧﺪ و ﺧﻮد ﺗﻤﺎم ﻛﺎرﻫﺎى ﺧﺎﻧﻪ را اﻧﺠﺎم ﻣﻰداد. ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ ﻧﻴﺰ ﺗﻮﺻـﻴﻪ

 

‫ﻣﻰﻛﺮد ﻛﻪ اﺣﺘﺮام ﻣﺎدر رﻧﺞ ﻛﺸﻴﺪهﺷﺎن را ﻫﺮﮔﺰ از ﻳﺎد ﻧﺒﺮﻧﺪ.

 

‫ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ را ﺑﻪ رﻋﺎﻳﺖﺣﺠﺎب، اﻳﻤﺎن و ﺗﻘﻮا ﺳﻔﺎرش ﻣﻰﻛﺮد و ﻣﻰﮔﻔﺖ: دﺧﺘﺮ و ﭘﺴﺮ ﻧﺪارد. ﺣﺠـﺎب

 

‫و ﺗﻘﻮا ﺑﺮاى ﻫﻤﻪ اﺳﺖ.

 

‫ارﺗﺒﺎط ﻋﺎﻃﻔﻰ ﻋﻤﻴﻘﻰﺑﺎ ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ داﺷﺖ. ﻫﺮﮔﺰ ﺑﺎ آنﻫﺎ ﺑﻠﻨﺪ ﺣﺮف ﻧﻤﻰزد. ﺑﺮاى ﺻـﺤﺒﺖ ﻛـﺮدن ﺑـﺎ

 

‫آنﻫﺎ روش ﺧﻴﻠﻰ ﺧﻮﺑﻰ داﺷﺖ. ﻫﺮﮔﺰ ﺑﺎ زﺑﺎن ﻧﺼﻴﺤﺖ ﺳﺨﻦ ﻧﻤﻰﮔﻔﺖ؛ ﺑﻠﻜﻪ ﺳﻌﻰ ﻣﻰﻛﺮد ﺑﺎ رﻓﺘـﺎرش

 

‫ﺑﻪ دﻳﮕﺮان ﭼﻴﺰﻫﺎﻳﻰﺑﻴﺎﻣﻮزد و اﺷﺘﺒﺎﻫﺎﺗﺸﺎن را ﮔﻮﺷﺰد ﻛﻨﺪ.

 

‫ﺳﻨﺠﻴﺪه و ﻣﻨﻄﻘﻰ ﺣﺮف ﻣﻰزد و ﻫﻤﻪ ارزش ﺧﺎﺻ‪ﻰ ﺑﺮاى او ﻗﺎﻳﻞ ﺑﻮدﻧﺪ.

 

‫ﺑﻪ ﺻﻠﻪى رﺣﻢ اﻫﻤﻴﺖ زﻳﺎدى ﻣﻰداد و ﻫﻴﭻﮔﺎه ﻣﻨﺘﻈﺮ ﻧﻤﻰﺷﺪ ﻛﻪ ﻛﺴﻰ ﺑﻪ دﻳﺪﻧﺶ ﺑﻴﺎﻳﺪ، ﺑﻠﻜﻪ ﺧـﻮد

 

‫ﭘﻴﺸﻘﺪم ﻣﻰﺷﺪ. ﺑﻪ ﺑﺰرگﺗﺮﻫﺎﺑﺴﻴﺎر اﺣﺘﺮام ﻣﻰﮔﺬاﺷﺖ.

 

‫ﻓﺮزﻧﺪش - ﻧﺮﮔﺲ ﻧﻈﺮﻧﮋاد - ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ: ﻣﺎ ﻋﺸﻖ و ﻋﻼﻗﻪ و ﻣﺤﺒﺖ ﻛﺮدن ﺑﻪ ﭘﺪر و ﻣﺎدر را در ﭼﻬـﺮهى

 

‫اﻳﺸﺎن ﻣﻰدﻳﺪﻳﻢ.

 

‫ﻣﺸﻜﻼت را ﺟﺪ‪ى ﻧﻤﻰﮔﺮﻓﺖ. ﮔﺎﻫﻰ ﻛﻪ ﻓﺮﺻﺘﻰ دﺳﺖ ﻣﻰداد، ﺑﺎ ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ ﻣﻰﻧﺸﺴﺖ و از زﻧـﺪﮔﻰ و

 

‫ﻣﺸﻜﻼت آنﻫﺎ ﺻﺤﺒﺖ ﻣﻰﻛﺮد و آنﻫﺎ را راﻫﻨﻤﺎﻳﻰ ﻣﻰﻧﻤﻮد.

 

‫ﭼﻮن ﻛﻪ ﺧﻮدش ﺷﺮاﻳﻂﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮاى ﺗﺤﺼﻴﻞ در روﺳـﺘﺎ را ﻧﺪاﺷـﺖ و ﺳـﺨﺘﻰ زﻳـﺎدى ﻛـﺸﻴﺪه ﺑـﻮد،

 

‫ﻫﻤﻴﺸﻪ ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶ را ﺑﻪ درس و ﺗﺤﺼﻴﻞ ﻋﻠﻢ ﺳﻔﺎرش ﻣﻰﻛﺮد. ﺑﻪ درس و ﺗﺤﺼﻴﻞ آنﻫﺎ ﺧﻴﻠﻰ اﻫﻤﻴ‪ﺖ

 

‫ﻣﻰداد و ﻣﺮﺗّﺐ ﺑﻪ ﻣﺪرﺳﻪى آنﻫﺎ ﺳﺮ ﻣﻰزد ﺗـﺎ از وﺿـﻌﻴ‪ﺖ درﺳـﻰ آنﻫـﺎ ﻣﻄﻤـﺌﻦﺷـﻮد. در اﻧﺘﺨـﺎب

 

‫دوﺳﺖ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺶﻛﻤﻚ زﻳﺎدى ﻣﻰﻛﺮد و در ﺣﺪ ﻣﻤﻜﻦ ﺳﻌﻰ ﻣﻰﻛﺮد ﺗﺎ ﺑﺎ دوﺳﺘﺎن آنﻫـﺎ آﺷـﻨﺎ

 

‫ﺷﻮد.

 

‫ﺑﻪ ﻧﻤﺎز او‪ل وﻗﺖ ﺑﺴﻴﺎر اﻫﻤﻴ‪ﺖ ﻣﻰداد. ﻓﺮزﻧﺪش - ﻣﺮﺗﻀﻰ - در اﻳﻦﺑﺎره ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ: ﻧﻤﺎز او‪ل وﻗﺘﺶ در

 

‫زﻧﺪﮔﻰ ﻣﺎ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺑﺴﺰاﻳﻰ داﺷﺖ. زﻣﺎﻧﻰ ﻛﻪ ﻣﺎه رﻣﻀﺎن ﺑﻮد، ﻫﻤﻪ ﻣﻰآﻣﺪﻧﺪ ﺗﺎ ﺳﺮ ﺳﻔﺮهى اﻓﻄﺎر ﺑﻨﺸﻴﻨﻨﺪ.

 

‫وﻟﻰ او او‪ل ﻣﻰرﻓﺖ وﺿﻮ ﻣﻰﮔﺮﻓﺖ و ﺑﻪ ﻧﻤﺎز ﻣﻰاﻳﺴﺘﺎد و ﺑﻪ ﭘﻴﺮوى از او ﻣـﺎ ﻫـﻢ ﻫﻤـﻴﻦ ﻛـﺎر را اﻧﺠـﺎم

 

‫ﻣﻰدادﻳﻢ.

 

‫ﺣﺴﻴﻦ ﺣﻴﺪرى ﻧﻴﺰ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ: ﻣﻦ ﻧﻈﺮﻧﮋاد را ﻣﻰدﻳﺪم ﻛﻪ ﺑﺎ ﻣﺠﺮوﺣﻴ‪ﺘﺶ اﻳﺴﺘﺎده و ﻧﻤﺎز ﻣﻰﺧﻮاﻧـﺪ و

 

‫ﺧﻮن ﻫﻢ از او ﻣﻰرﻓﺖ.

 

‫وﻗﺘﻰ ﻧﻤﺎز ﻣﻰﺧﻮاﻧﺪﺣﺎﻟﺶ ﻋﻮض ﻣﻰﺷﺪ. ﺑﻌﺪ از ﻧﻤﺎز دﻳﮕﺮ ﺣﺎﻟﺖ ﺧﺴﺘﮕﻰ ﭼﻬﺮهاش ﻋﻮض ﺷﺪه ﺑﻮد.

 

‫ﻧﻈﺮﻧﮋاد ﻟﺤﻈﻪ ﺑﻪ ﻟﺤﻈﻪى ﺧﺎﻃﺮات ﺟﻨﮓ و روزﻫﺎى ﺣﻀﻮرش در ﺟﺒﻬﻪ را در دﻓﺘﺮﭼﻪاى ﻳﺎدداﺷـﺖ و

 

‫ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﺮده اﺳﺖ. ﻫﻤﻴﺸﻪ دﻟﺶ ﻣﻰﺧﻮاﺳﺖ از ﺟﻨﮓ ﺻﺤﺒﺖ ﻛﻨﺪ. ﻫﺮﮔﺰ ﺳﺨﺘﻰﻫﺎ و ﺧـﺴﺘﮕﻰ ﺟﻨـﮓ

 

‫را اﺣﺴﺎس ﻧﻤﻰﻛﺮد. ﻳﻚﺑﺎر ﻛﻪ ﻫﻤﺮزﻣﺎﻧﺶ ﺑﻪ او ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻛﺮده ﺑﻮدﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ وﺿﻌﻴ‪ﺖ ﺟﺴﻤﻰاش در

 

‫ﺧﺎرج از ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻛﺎر ﻛﻨﺪ، ﭘﺎﺳﺦ داده ﺑﻮد: اﻳﻦ ﺟﺒﻬﻪ ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻧﻴﺎز دارد. ﻣﻨﻢ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺟﺒﻬﻪ ﻧﻴـﺎز

 

‫دارم. و در ﺟﺎﻳﻰ دﻳﮕﺮﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻫﻤﺮزﻣﺶ ﻛﻪ از او ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺑﻮد ﺗﺎ اﺳﺘﺮاﺣﺖ ﻛﻨﺪ، ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮد: اﻳﻦﺟﺎ

 

‫داﻧﺸﮕﺎه اﻣﺎم ﺣﺴﻴﻦ(ع)اﺳﺖ. ﺗﻮ ﭼﻪ ﻃﻮر دﻟﺖ ﻣﻰآﻳﺪ ﻛﻪ در داﻧﺸﮕﺎه اﻣـﺎم ﺣـﺴﻴﻦ(ع) ﻣـﻦ ﺑﺨـﻮاﺑﻢ و

 

‫ﺧﻮدت ﺑﻴﺪار ﺑﺎﺷﻰ. آدﻣﻰﻛﻪ ﺧﻮاب اﺳﺖ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻧﻤﻰﺷﻮد.

 

‫ﻧﻈﺮﻧﮋاد ﻫﻔﺖ ﺳﺎل در ﺟﺒﻬﻪ ﺣﻀﻮر و ﺑﻴﺶ از 90 درﺻـﺪ ﺟﺎﻧﺒـﺎزى داﺷـﺖ. ﺑـﻴﺶ از 160 ﺑـﺎر ﻣـﻮرد

 

‫اﺻﺎﺑﺖ ﺗﻴﺮ و ﺗﺮﻛﺶ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد. ﺑﺎ ﺷﺮﻛﺖ در ﺑﻴﺶ از 30 ﻋﻤﻠﻴ‪ﺎت ﻛﻮﭼﻚ و ﺑﺰرگ ﺑﺎرﻫﺎ و ﺑﺎرﻫﺎ ﺗـﺎ

 

‫ﺳﺮ ﺣﺪ‪ ﺷﻬﺎدت ﺑﺎ دﺷﻤﻦ ﻧﺒﺮد ﺗﻦ ﺑﻪ ﺗﻦ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ. اﻣ‪ﺎ ﻣﻰﮔﻔﺖ: ﺗﻤﺎم ﻛﺎرﻫـﺎ و اﻋﻤـﺎل ﻣـﺎ ﭼـﻪ در

 

‫دوران ﺟﻨﮓ و ﭼﻪ ﺣﺎﻻﺑﺮاى اﻳﻦ ﺑﻮده اﺳﺖ ﻛﻪ ﻓﺮﻣﺎن ﺧﺪاى ﺑﺰرگ را ﻟﺒﻴﻚ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﻢ. آنﭼﻪ ﻣﺎ در

 

‫ﻋﻤﻠﻴ‪ﺎتﻫﺎى ﺧﻮد داﺷﺘﻴﻢ؛ ﺗﻮﻛّﻞ ﺑﻪ ﺧﺪا و اﻳﻤﺎن راﺳﺦ ﺑﻪ ﺳﺨﻨﺎن رﻫﺒﺮ ﻋﺰﻳﺰﻣﺎن ﺑﻮد. ﻣﺎ اﻋﺘﻘﺎدﻣﺎن ﺑـﺮ

 

‫اﻳﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ در راه ﺧﺪا ﻣﻰﺟﻨﮕﻴﻢ؛ ﻟﺬا از ﺟﻨﮓ ﻫﻴﭻ ﻫﺮاﺳﻰ ﻧﺪاﺷﺘﻴﻢ.

 

‫ﺳﺮدار ﻗﺎآﻧﻰ از رﺷﺎدتﻫﺎى ﻧﻈﺮﻧﮋاد ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ: از ﻛﺮدﺳﺘﺎن ﺗﺎ ﺟﻨﻮب، زﻣﻴﻦ ﮔﻮاﻫﻰ ﻣﻰدﻫﺪ ﻛﻪ

 

‫ﻧﻈﺮﻧﮋاد در اﻳﻦ ﻣﻤﻠﻜﺖﭼﻪ ﻛﺮده اﺳﺖ.

 

‫ﺑﺎ اﺗﻤﺎم ﺟﻨﮓ ﺗﺤﻤﻴﻠﻰﺑﻪ آﻏﻮش ﺧﺎﻧﻮاده ﺑﺎزﮔﺸﺖ. اﻣ‪ﺎ آﺛﺎر ﺟﺮاﺣﺎت و ﺗﺮﻛﺶﻫﺎﻳﻰﻛﻪ در ﺑﺪن داﺷـﺖ

 

‫او را وادار ﻧﻤﻮد ﻛﻪ در ﺳﺎل 1368 ﺑﺮاى ﻣﻌﺎﻟﺠﻪ و درﻣﺎن ﺑﻪ ﻛﺸﻮر آﻟﻤﺎن ﺳـﻔﺮ ﻛﻨـﺪ. در آنﺟـﺎ ﺗﺤـﺖ

 

‫آزﻣﺎﻳﺸﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ و ﭼﻨﺪﻳﻦﺑﺎر ﻧﻴﺰ ﻋﻤﻞ ﺟﺮّاﺣﻰ روى ﻗﺴﻤﺖﻫـﺎى ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﺑـﺪن او اﻧﺠـﺎم

 

‫ﺷﺪ. در اﻳﻦ ﻣﺪ‪ت ﻏﻢ ﻏﺮﺑﺖ و ﺗﻨﻬﺎﻳﻰ ﺑﻴﺶ از ﻫﺮﭼﻴﺰ او را ﻣﻰآزرد. او در دﻓﺘﺮ ﺧﺎﻃﺮاﺗﺶ ﺑﻪ آن روزﻫـﺎ

 

‫اﺷﺎره ﻣﻰﻛﻨﺪ و ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ: ﻣﺮدم ﺑﺮاى ﻣﻼﻗﺎت ﺑﻴﻤﺎرﻫﺎى ﺧﻮد ﺑﻪ ﺑﻴﻤﺎرﺳﺘﺎن ﻣﻰآﻣﺪﻧﺪ؛ اﻣ‪ـﺎ اﺗـﺎﻗﻰ ﻫـﻢ

 

‫ﺑﻮد ﻛﻪ ﻫﻴﭻ ﻛﺲ ﺑﺎ آن ﻛﺎرى ﻧﺪاﺷﺖ؛ آن ﻫﻢ اﺗﺎق ﻣﻦ ﺑﻮد.

 

‫و اﻳﻦ ﻏﺮﺑﺖ ﺑﺎ ﺷﻨﻴﺪن ﺧﺒﺮ رﺣﻠﺖ اﻣﺎم ﺧﻤﻴﻨﻰ(ره) ﺑﺮاى او ﺻﺪﭼﻨﺪان ﺷﺪ.

 

‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺑﻪ اﻳﺮان ﺑﺎزﮔﺸﺖ و در ﻣﺮاﺳﻢ ﭼﻬﻠﻤﻴﻦ روز درﮔﺬﺷﺖ اﻣﺎم(ره) ﺷﺮﻛﺖ ﻛﺮد.

 

‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟ‪ﻪ ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻴ‪ﺎﺗﻰ ﻛﻪ درﺑﺎره ﺟﻨﮓ داﺷﺖ، ﻣﺮﺗﺒﺎً از ﻃﺮف ﻣـﺪارس ﻣﺨﺘﻠـﻒ از او دﻋـﻮت ﻣـﻰﺷـﺪ و

 

‫ﭼﻨﺎن ﺟﺬّاﺑﻴﺘﻰ در ﺳﺨﻨﺎﻧﺶﻧﻬﻔﺘﻪ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻫﺮﻛﺴﻰ را ﺟﺬب ﻣﻰﻛﺮد.

 

‫در ﺳﺎل 1375 ﻣﺄﻣﻮرﻳ‪ﺖ ﻳﺎﻓﺖ ﺗﺎ ﺑﺮاى ﺑﺎزدﻳﺪ از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺟﻨﮕﻰ در ارﺗﻔﺎﻋـﺎت ﻛﺮدﺳـﺘﺎن راﻫـﻰ آنﺟـﺎ

 

‫ﺷﻮد. او در اﻳﻦ ﺳﻔﺮﻓﺮزﻧﺪ ﻛﻮﭼﻚﺗﺮش - ﻣﺮﺗﻀﻰ - را ﻧﻴﺰ - ﻛﻪ آن ﻣﻮﻗﻊ 14 ﺳﺎﻟﻪ ﺑﻮد - ﺑﺎ ﺧﻮد ﻫﻤﺮاه

 

‫ﻛﺮد. اﻳﻦ ﺳﻔﺮ او از ﻫﻤﺎن اﺑﺘﺪا ﺑﺎ ﺳﻔﺮﻫﺎى دﻳﮕﺮش ﻓﺮق داﺷﺖ. ﺑﻪ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻛﻪ رﺳﻴﺪﻧﺪ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ دﻳﮕـﺮ

 

‫ﺳﺮداراﻧﻰ ﻛﻪ ﻫﻤﺮاﻫﺶﺑﻮدﻧﺪ، ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮد: اﻳﻦﺟﺎ ﺑﻮى ﺟﻨﮓ ﻣـﻰدﻫـﺪ. اﻳـﻦ ﺟـﺎ ﺑـﻮى ﺧـﻮن ﺷـﻬﺪا را

 

‫ﻣﻰدﻫﺪ و ﺣﺮﻣﺖ دارد. ﺑﺎ ﻫﻤﺎن ﻟﺒﺎس ﻫﺎى ﺧﺎﻛﻰ ﺟﻨﮓ ﺑﺎﺷﻴﻢ.... ﻣﻰﮔﻔﺖ: اﺻﻼً دﻟﻢ ﻧﻤﻰﺧﻮاﻫـﺪ از

 

‫اﻳﻦ ﺟﺎ ﺑﺮﮔﺮدم. اﻳﻦﻣﺴﺎﻓﺮت، ﻣﺴﺎﻓﺮت دﻳﮕﺮى اﺳﺖ. ﭼﻴﺰ دﻳﮕﺮى اﺳﺖ.

 

‫ﻫﻤﺴﺮش ﻧﻴﺰ اﻳﻦ ﺳﻔﺮ را ﺑﺎ ﺳﻔﺮﻫﺎى دﻳﮕﺮ ﻣﺘﻔﺎوت ﻣﻰداﻧﺪ و ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ: ﻫﻤﻴﺸﻪ وﻗﺘﻰ ﻣﻰﭘﺮﺳﻴﺪم ﻛﻪ

 

‫ﻛِﻰ ﺑﺮ ﻣﻰﮔﺮدى؟ ﻣﻰﮔﻔﺖﻛﻪ ﻣﺜﻼً ﻓﻼن روز ﺑﺮ ﻣﻰﮔﺮدم. اﻣ‪ﺎ آن روز وﻗﺘـﻰ ﭘﺮﺳـﻴﺪم. ﺟـﻮاب داد: ﻫـﺮ

 

‫وﻗﺖ ﺧﺪا ﺑﺨﻮاﻫﺪ.

 

‫وﻗﺘﻰ ﺑﻪ ﺑﺎﻻى ارﺗﻔﺎﻋﺎت رﺳﻴﺪ، ﺣﺎل ﻋﺠﻴﺒﻰ داﺷﺖ و ﻣﻰﮔﻔﺖ: اﺣﺴﺎس ﻣﻰﻛﻨﻢ ﺑﻪ ﺧﺪا ﻧﺰدﻳﻚﺗﺮم.

 

‫ﻫﻤﺴﺮش - ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﻓﺮزﻧﺪش ﻣﺮﺗﻀﻰ ﻛﻪ ﻟﺤﻈﻪ ﺑﻪ ﻟﺤﻈﻪ آن روز را ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ دارد - ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ: ﻗﻠّﻪ را

 

‫ﺑﺪون ﻫﻴﭻ ﻣﺸﻜﻠﻰ ﺑﺎﻻ رﻓﺖ. ﺑﺎﻻ ﻛﻪ رﺳﻴﺪﻳﻢ، ﻧﺸﺴﺘﻴﻢ. رﻓﺘﺎرش ﺑﺮاى ﻣﻦ ﺧﻴﻠﻰ ﻋﺠﻴﺐ ﺑـﻮد. ﻫﺮﮔـﺰ او

 

‫را اﻳﻦ ﻃﻮر ﻧﺪﻳﺪه ﺑﻮدم. ﭼﻔﻴﻪاش را روى ﭘﻴﺸﺎﻧﻰاش اﻧﺪاﺧﺖ و دراز ﻛﺸﻴﺪ. ﻣﺘﻮﺟ‪ﻪ ﺷـﺪم ﻛـﻪ در ﺣـﺎل

 

‫ذﻛﺮ ﮔﻔﺘﻦ اﺳﺖ. در ﺣﺎﻟﻰﻛﻪ ﺑﻪ ﭘﺎﻳﻴﻦ ﻧﮕﺎه ﻣﻰﻛﺮدم، ﺑﺮﮔﺸﺘﻢ ﺗﺎ ﺑﻪ او ﺑﮕﻮﻳﻢ ﻛﻪ ارﺗﻔﺎع ﭼﻪ ﻗـﺪر زﻳـﺎد

 

‫اﺳﺖ. دﻳﺪم ﭘﻴﺸﺎﻧﻰاش ﭘﺮ از ﻋﺮق ﺷـﺪه و رﻧﮕـﺶ ﺗﻐﻴﻴـﺮ ﻛـﺮده اﺳـﺖ. ﺳـﺮدار ﻣﻮﺳـﻮى را ﺻـﺪا زدم.

 

‫ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ دوﻳﺪﻧﺪ. آﻣﺒﻮﻻﻧﺲ آﻣﺪ و او را ﺑﻪ ﺑﻴﻤﺎرﺳﺘﺎن رﺳﺎﻧﺪﻧﺪ.

 

‫اﻣ‪ﺎ دﻳﮕﺮ ﺧﻴﻠﻰ دﻳﺮ ﺷﺪه ﺑﻮد. ﺑﺪﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺳﺮدار ﻣﺤﻤ‪ﺪ ﺣﺴﻦ ﻧﻈﺮﻧـﮋاد در ﺗـﺎرﻳﺦ 7/5/1375 ﺑـﺮ اﺛـﺮ

 

‫ﺗﻨﮕﻰ ﻧﻔﺲ و اﻳﺴﺖ ﻗﻠﺒﻰ در ارﺗﻔﺎﻋﺎت اﺷﻨﻮﻳﻪ ﻛﺮدﺳﺘﺎن - ﻛﻪ آن ﻧﻴﺰ ﻧﺎﺷـﻰ از ﻣﻌﻠﻮﻟﻴ‪ـﺖﻫـﺎى ﺣﺎﺻـﻞ

 

‫ﺟﻨﮓ ﺑﻮد - ﺑﻪ ﺷﻬﺎدت رﺳﻴﺪ.

 

‫در وﺻﻴ‪ﺖ ﻧﺎﻣﻪاش ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﭘﺴﺮاﻧﺶ ﻣﻰﮔﻮﻳﺪ:

 

‫ﭘﺴﺮاﻧﻢ، ﻣﺼﻄﻔﻰ و ﻣﺮﺗﻀﻰ، در ﻫﺮ ﻓﺮﺻﺖ و در ﻛﻨﺎر ﻣﺰارم ﻳﺎ ﺟﺎﻫـﺎى دﻳﮕـﺮ از ﻣﻈﻠﻮﻣﻴ‪ـﺖ ﺟﺎﻧﺒـﺎزان

 

‫دﻓﺎع ﻛﻨﻴﺪ. ﭼﻮن آنﻫﺎ دوﺑﺎر ﺷﻬﻴﺪ ﻣﻰﺷﻮﻧﺪ. و اﺿﺎﻓﻪ ﻣﻰﻛﻨﺪ: ﻫﺮﮔـﺰ اﺟـﺎره ﻧـﺪه ﻛـﺴﻰ ﻏـﺮورت را

 

‫ﺑﺸﻜﻨﺪ. اﻣ‪ﺎ ﺻﺒﻮر ﺑﺎش ﻛﻪ ﺻﺒﺮ ﻧﺸﺎﻧﻪى ﻋﻘﻞ اﺳﺖ. ﺷﺠﺎع ﺑﺎش و ﺑـﺎ دﺷـﻤﻨﺎﻧﻰ ﻛـﻪ ﺑـﻪ ﺗـﻮ و ﻧﺎﻣﻮﺳـﺖ

 

‫ﺗﺠﺎوز روا ﻣﻰدارﻧﺪﻣﺒﺎرزه ﻛﻦ. ﻣﺆﻣﻦ ﺑﺎش؛ ﭼﻮن ﺷﺠﺎﻋﺖ ﻧﻤﻰﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺪون اﻳﻤﺎن ﺑﺎﺷﺪ.

 

‫ﺧﻮدش ﻧﻴﺰ آرزو داﺷﺖ زﻣﺎﻧﻰ ﻣﺮگ ﺑﻪ ﺳﺮاﻏﺶ ﺑﻴﺎﻳﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻗﺪر ﻛﺎﻓﻰ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ.

 

‫ﭘﻴﻜﺮ ﭘﺎﻛﺶ را در دﻫﻢﻣﺮداد ﻣﺎه ﺳﺎل 1375 و ﺑﻨﺎ ﺑﻪ وﺻـﻴ‪ﺖ ﺧـﻮدش در ﺑﻬـﺸﺖ رﺿـﺎ(ع) و ﻣﻴـﺎن

 

‫ﺷﻬﻴﺪان اﺑﺮاﻫﻴﻤﻰ و ﺷﺮﻳﻔﻰ ﺑﻪ ﺧﺎك ﺳﭙﺮدﻧﺪ. روﺳﺘﺎى زادﮔﺎﻫﺶ را ﺑﻪ ﻳﺎد او ﺑﺎﺑﺎﻧﻈﺮ ﻧـﺎم ﻧﻬﺎدﻧـﺪ ﺗـﺎ

 

‫ﻳﺎد و ﺧﺎﻃﺮهاش ﻫﻤﻴﺸﻪ زﻧﺪه ﺑﻤﺎﻧﺪ.

سردار شهید محمدحسن نظژاد(بابا نظر)

سردار شهید محمدحسن نظرنژاد(بابا نظر)

 

سردار شهید محمدحسن نظرنژاد و یاران (عکس بیشتر ادامه مطلب)

ادامه نوشته

سردار شهید محمدحسن نظرنژاد(بابا نظر)

سردار شهید محمدحسن نظرنژاد(بابا نظر)